Sporda Yetenek Seçimi Kılavuzu

Sporda Yetenek Seçimi Kılavuzu

     Sporda yetenek seçiminde, farklı branş ve mevkilerinde sistematik çalışmalara yönlendirmek üzere bedensel, psikolojik ve fonksiyonel açıdan iyi gelişmiş ya da gelişmeye müsait çocukların keşfedilmesi amaçlanmalıdır. Bu sayede sporcu adaylarının mevcut potansiyel imkânlarını açığa çıkarmak ve performans sporu için tipik bazı dominant nitelik ve yeteneklerin gelişmesini tahmin etmek için ön koşullar oluşturmaktadır.

    Spor branşlarının çoğunda birden fazla motorik (sürat, kuvvet, dayanıklılık, v.s.) özelliklerin aynı anda çalışır. Bu nedenle sadece performans bize iyi sporcu olması için gereken veriyi vermez. Spor branşları için gerekli fiziksel normların ( antropometrik uygunluk ) aranması gerekmektedir. Örneğin baba boyu 1.72, anne boyu 1.63 olan 7 yaşındaki bir çocuğun antropometrik gelişim sonunda boy tahmini şu şekilde hesaplanır:

        B.T = 172 + 163 / 2 x 1.08 = 180,9 cm 

    İyi bir yetenek seçiminde seçimin zamanında, kapsamlı ve bilimsel yapılması gerekmektedir. Hangi spor branşı yapılacak ise o branş için baskın rol oynayan motor özelliklerin gelişimindeki artışın belirlenmesi, yetenek seçimi ve spor hazırlığı arasında birliğin olması ön şarttır. Burada amaç sadece yeteneği keşfetmek değil sporcunun antrenman ve eğitim sırasında gösterdiği performansla birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Sporcu adaylarının yetenek seçimi sırasında ve sonrasında yukarıda belirtilen prensiplerin yerine getirilmesi sporcuların en yüksek performansa ulaşmalarında yardımcı olacaktır. Yetenek seçimi sadece altyapı antrenörlerinin bilgi ve görüşleri ile yapılacak kadar basit bir test değildir. Kulüpler yetenek seçimi konusunda muhakkak akademisyenlerden yararlanmalıdır. Yetenek seçiminde imkan dahilinde laboratuar ve saha testleri ile gözlem metodu uygulanmalıdır. Seçim bu metotla yapılırsa yetenekli olanı daha erken ayırabiliriz.

    Sadece gözlem yaparak yeteneği seçmek pek mümkün değildir. Bu yüzden yetenek seçiminde aranan özellikler aşağıdaki gibi yapılırsa daha iyi sonuçlar verebilir.

Yetenek Seçimi Değerlendirme Testi

: Antropometrik yapı ve branş antropometrisi

: Surat: 10 m ayaktan çıkış (sn)
 
             30 m ayaktan çıkış (sn)

             20 m deparlense (en yüksek sürati belirleme) (sn)

: Dayanıklılık ve Hırs: 600 m ayaktan çıkış (sn)
                                       
                                     Maksimal şınav sayısı (adet)

                                     Maksimal mekik sayısı (adet)

: Kuvvet ve Patlayıcılık: Durarak uzun atlama (cm)

                                        Dikey sıçrama (cm)

                                        Durarak üç adım atlama (cm)

                                       Sağlık topu 1kg. Öne atış (cm)

: Esneklik:  Otur eriş testi ( cm ) Alt exteremite
                   
                   Çapraz kol testi ( cm ) Üst exteremite

: Çeviklik-Çabukluk Testi: Spor branşlarına göre değişebilir. Örnek: T parkur testi

: Koordinasyon Testi: Spor branşlarına göre değişebilir. Örnek: Slalom testi

: Senkronizasyon Testi: Toplu Slalom Testi

: Spora İlgi Testi: Güncel 10 tane test sorusu

Motorik Özelliklerin En Hızlı Geliştikleri Yaş Aralıkları

: Denge………………..7-11 yaş

: Koordinasyon……..... 7-14 yaş

: Sürat………………....7-8 yaş……....13-14 yaş

: Sıçrama…………...….9-10 yaş….....12-13 yaş

: Esneklik……………...9-10 yaş….....13-14 yaş

: Kuvvet…………...…..12-13 yaş…...18-19 yaş

: Dayanıklılık………….9-10 yaş….....18 yaş

                                                               
                                                                           Çocuk Gelişimi ve Psikomotor Gelişim Uzmanı
   
                                                                                                          İsa ÖZBİLİR



Kaynak: 2005 Coşan Fehim. Olimpiyatlar için sporcu kaynağı projesi
                2002 Mengutay Sami. Okul öncesi ve ilk okullarda hareket gelişimi ve spor
               2010 Özbilir isa Yetenek seçimi projesi